Diyabetin Organlar Üzerindeki Sessiz Tehlikesi ve Türleri

Beslenme ve Diyetetik Uzmanı Dyt. Merve Sena Nazlı, şeker hastalığında kan şekerinin uzun süre yüksek kalmasının sadece rakamsal bir artış olmadığını, zamanla damarlar başta olmak üzere kalp, böbrek, göz ve sinir sistemi gibi kritik organların olumsuz etkilenebileceğini belirtti. Vücudun glikoz düzenleme mekanizmasının bozulmasıyla ortaya çıkan kronik bir metabolizma hastalığı olan diyabetin, vücutta geniş çaplı hasarlara yol açabildiğini vurguladı.

Karbonhidrat içeren ekmek, pirinç, makarna, patates ve meyve gibi gıdaların sindirilerek glikoza dönüştüğünü ve kana karıştığını ifade eden Dyt. Merve Sena Nazlı, "Kandaki glikozun hücrelere taşınarak enerji olarak kullanılmasını sağlayan temel hormon ise pankreastan salgılanan insülindir. İnsülin, kandaki şekerin hücrelerin içine girmesine yardımcı olan bir anahtar gibi düşünülebilir ancak diyabet geliştiğinde bu mekanizma gerektiği gibi çalışmaz. Bazen pankreas yeterli miktarda insülin üretemez, bazen de vücut ürettiği insülini etkili bir şekilde kullanamaz. Bunun sonucunda glikoz hücrelere yeterince taşınamaz ve kanda birikmeye başlar. Kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesi, yalnızca şeker değerlerinin yükselmesi anlamına gelmez. Zaman içerisinde damarlar başta olmak üzere kalp, böbrek, göz ve sinir sistemi gibi birçok organ etkilenebilir. Bunun yanında diyabeti yalnızca tatlı tüketimiyle ilişkilendirmek doğru olmaz. Genetik yatkınlık, insülin direnci, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi, vücut ağırlığı ve çevresel faktörler hastalığın gelişiminde etken faktörlerdir" dedi.

İlgili haber: Yedi İlin Sağlık Yöneticileri Bölgesel Koordinasyon İçin Bayburt'ta Buluştu

Diyabetin nedenlerine ve insülin mekanizmasındaki bozulmaya göre farklı türlere ayrıldığını belirten Nazlı; Tip 1, Tip 2 ve gebelik diyabetinin en yaygın türler olduğunu açıkladı. Tip 1 diyabet hakkında, "Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere yanlışlıkla saldırması sonucu gelişir. Bu nedenle pankreas yeterli insülin üretemez veya üretimi tamamen durur. Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde ortaya çıksa da her yaşta görülebilir. Tip 1 diyabetli bireylerin yaşam boyu insülin tedavisi alması gerekir. Bu diyabet türü beslenme hatalarından veya fazla şeker tüketiminden kaynaklanmaz" şeklinde bilgi verdi.

Tip 2 diyabetin en sık rastlanan tür olduğunu kaydeden Nazlı, bu durumda vücudun insülin üretmeye devam etmesine rağmen hücrelerin insüline karşı duyarsızlaştığını, zamanla pankreas kapasitesinin azalabileceğini belirtti. Genetik yatkınlık, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenmenin riski artırdığını söyleyen Nazlı, bu türün yönetiminde kişiye özel beslenme, fiziksel aktivite, kilo kontrolü ve gerekirse ilaç veya insülin tedavisinin kritik olduğunu vurguladı.

Gestasyonel diyabetle ilgili olarak ise, gebelik öncesinde diyabeti olmayan kadınlarda hamilelik sırasında ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğinin yaşandığını belirten Nazlı, "Gebelikte salgılanan bazı hormonlar, annenin insüline karşı duyarlılığını azaltabilir. Pankreas bu durumu karşılayacak kadar insülin üretemediğinde kan şekeri yükselir. Genellikle gebeliğin 24-28. haftaları arasında yapılan tarama testleriyle değerlendirilir. Anne ve bebek sağlığı açısından düzenli takip, uygun beslenme ve gerekli durumlarda tıbbi tedavi oldukça önemlidir. Gebelik şekeri doğum sonrasında çoğunlukla düzelse de ilerleyen yıllarda Tip 2 diyabet gelişme riskini artırabilir" ifadelerini kullandı.

İnsülin direncinin bir diyabet türü değil, Tip 2 diyabetin gelişiminde rol oynayan metabolik bir durum olduğunu açıklayan Dyt. Merve Sena Nazlı, "İnsülin direnci, hücrelerin insülin hormonuna yeterince yanıt verememesi durumudur. Yani insülin görevini yerine getirmekte zorlanır ve glikozun hücrelere taşınabilmesi için pankreas daha fazla insülin üretmek zorunda kalır. Özellikle karın çevresinde yağlanma, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve genetik yatkınlık insülin direncinin gelişiminde etkili olabilir. İnsülin direnci tek başına diyabet anlamına gelmez. Ancak zaman içerisinde pankreasın insülin üretme kapasitesi yetersiz kalırsa prediyabet ve Tip 2 diyabet gelişme riski artabilir. Bu süreçte dengeli beslenme, düzenli egzersiz, yeterli uyku ve kişiye uygun kilo yönetimi önemli rol oynar" şeklinde konuştu.

İlgili haber: Muğla Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde Dünya Diyabet Günü Farkındalık Etkinliği

Diyabet tanısının kan şekeri ölçümleri ve laboratuvar testleriyle konulduğunu belirten Nazlı; açlık kan şekeri, HbA1c, oral glikoz tolerans testi (OGTT) ve rastgele kan şekeri ölçümlerinin temel tanı araçları olduğunu anlattı. Açlık kan şekerinin en az 8 saatlik açlık sonrası ölçüldüğünü, HbA1c testinin ise son 2-3 aylık şeker düzeyleri hakkında bilgi verdiğini, OGTT'de ise kişiye 75 gram glikoz verildiğini ifade etti.