Diyarbakır'daki Tarihi Şeyh Kasım Medresesi ve Kasrı Restorasyon Bekliyor

Diyarbakır'ın Çınar ilçesinde, Osmanlı İmparatorluğu döneminde bölgenin önde gelen eğitim merkezlerinden biri olan Şeyh Kasım Medresesi ve üzerinde yer alan tarihi kasır, zamanın etkilerine karşı direniyor. Büyük bir kısmı yıkılmış olan medresenin ve halen ayakta duran kasrın, restore edilerek gelecek kuşaklara aktarılması hedefleniyor. Önemli bir turizm rotası üzerinde konumlanan yapı, Orta Çağ'ın hem dini hem de sivil mimari özelliklerini bir arada sunması bakımından kritik bir öneme sahip.

Dicle Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İrfan Yıldız, eski ismiyle Güzelşeyh, yeni ismiyle Altunakar Mahallesi'nde bulunan bu tarihi yapının, Osmanlı döneminin bölgedeki en mühim eğitim kurumlarından biri olduğunu belirtti. Medresenin üzerine, daha sonraki yıllarda burada görev yapan müderrisin ve şeyhin ailesi için bir köşk inşa edildiğini kaydeden Yıldız, yapının günümüzde ciddi oranda tahrip olduğunu vurguladı.

İlgili haber: 18. Yüzyıldan Kalma Şemaki Evi Yeniden Ziyarete Açıldı

Medresenin kesin inşa tarihine dair belge veya kitabeye henüz ulaşılamadığını ifade eden Prof. Dr. Yıldız, "2012-2013 yıllarında bölgede gerçekleştirdiğim yüzey araştırmaları sırasında, medreseye vakfedilmiş ve bugün şeyhin soyundan gelen ailelerden birinin elinde bulunan bir el yazması eser görmüştük. Söz konusu eserde, kitabın Hicri 1288, Miladi 1871 yılında medreseye vakfedildiği belirtiliyordu. Ayrıca Osmanlı arşivlerinde 1855 yılına ait bir belgeye de rastlamıştık. Dolayısıyla medresenin 1850’li yıllardan önce inşa edildiğini söyleyebiliriz" dedi.

Bir diğer rivayete göre Şeyh Hasani Nurani (Hasane Aktepe) olarak bilinen zatın bu medresede yetiştiğini belirten Yıldız, "Eğer bu bilgi doğruysa medresenin inşa tarihi daha eski dönemlere kadar uzanabilir. Ancak kesin olarak söyleyebileceğimiz, buranın Osmanlı döneminde bölgenin en önemli medreselerinden biri olduğudur. Çok sayıda öğrencinin ve müderrisin yetiştiği önemli bir ilim merkezidir. 1900’lü yılların başında, Şeyh Kasım’ın oğullarından Şeyh Nimetullah’ın medresenin üzerine ailesi için bir ev, diğer adıyla bir kasır yaptırdığı bilinmektedir. Günümüzde bu kasrın büyük bir bölümü ayaktadır" şeklinde konuştu.

Şeyh Nimetullah'ın yapının inşası için Mardin'den Süryani ustaları ve Sarkis Lole'yi çağırdığını belirten Prof. Dr. Yıldız, köşkün mimari tarzında ve süslemelerinde Mardin ekolünün izlerinin belirgin olduğunu, özellikle bitki motiflerinin ve Mardin taşının kullanıldığını ifade etti. Medresenin mimari yapısının, ortada bir giriş bölümü (eyvan) ve iki yanında öğrencilerin kaldığı odalardan oluştuğunu dile getiren Yıldız, "Bölgedeki çok sayıda alimin ve müderrisin yetiştiği bir eğitim kurumu olması bakımından da medrese büyük önem taşımaktadır. Bu açıdan Güzelşeyh Mahallesi’nin Osmanlı döneminde önemli bir ilim merkezi olduğunu söyleyebiliriz" dedi.

İlgili haber: Ataşehir'de Çocuklar İçin Ara Tatil Şenliği Heyecanı

Medresedeki yazma eserlerin durumu hakkında kesin bilgi olmadığını ancak bir eserin günümüze ulaştığını belirten Yıldız, yapının korunması için yürütülen kazı çalışmalarıyla temellerin ortaya çıkarıldığını, rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlandığını söyledi. Ancak yapının özel mülkiyete tabi olması ve çok sayıda mirasçısının bulunması nedeniyle restorasyonun gerçekleştirilemediğini kaydeden Yıldız, "Güzelşeyh Medresesi ve Kasrının mutlaka restore edilerek gelecek nesillere aktarılması gerekiyor. Çünkü yapı, önemli bir turizm destinasyonunun ve turizm rotasının üzerinde yer alıyor. Aynı zamanda bölgenin Orta Çağ dönemine ait hem dini hem de sivil mimari özelliklerini yansıtması bakımından büyük önem taşıyor. Bu nedenle tarihî yapının bir an önce koruma altına alınması, restore edilmesi ve kültürel mirasımıza kazandırılması gerekiyor" diyerek sözlerini tamamladı.