Disleksi Hakkındaki Yanlış Bilgiler Çocukların Gelişimini Olumsuz Etkiliyor

Çocukluk döneminde görülen nörogelişimsel bir öğrenme bozukluğu olan disleksinin doğru yönetilebilmesi için erken farkındalık, isabetli değerlendirme ve bütüncül bir yaklaşım sergilenmesi büyük önem taşıyor. Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı’ndan Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, 1-8 Kasım Disleksi Farkındalık Haftası kapsamında yaptığı açıklamalarda, disleksinin genel zihinsel kapasiteden bağımsız olarak geliştiğini, yazılı dilin edinilmesi ve işlenmesindeki güçlüklerle kendini gösterdiğini ifade etti.

Disleksiyi, "Kelimeleri doğru ve akıcı biçimde tanıma, çözümleme, okuma hızı ve yazım becerilerinde güçlüklerle karakterize, nörobiyolojik temelli bir öğrenme bozukluğu" şeklinde tanımlayan Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, şunları söyledi: "Araştırmalar, disleksinin özellikle fonolojik işlemleme, harf-ses ilişkilerinin kurulması ve kelimelerin otomatik olarak tanınması süreçlerindeki farklılıklarla ilişkili olduğunu göstermektedir. Disleksi çocukluk çağında sık karşılaşılan, bilimsel olarak tanımlanmış ve kapsamlı biçimde araştırılmış bir nörogelişimsel durumdur. Uygun, sistematik ve bireyselleştirilmiş eğitsel müdahalelerle okuma becerilerinde anlamlı gelişmeler sağlanabilmektedir."

İlgili haber: Antalya'da Muhtarlara Organ Bağışı Farkındalık Eğitimi Verildi

Ailelerin yoğun kaygı yerine erken farkındalık ve zamanında destek mekanizmalarına odaklanmasının daha yararlı olacağını belirten Öz, fark edilmeyen öğrenme güçlüklerinin akademik ve psikososyal açıdan olumsuz sonuçlar doğurabileceği konusunda uyardı. Öz ayrıca, özgül öğrenme bozuklukları kapsamında yazılı anlatım güçlüğü olan disgrafi ve matematiksel beceri sorunları ile seyreden diskalkulinin de yer aldığını hatırlattı.

Disleksinin toplumda sıklıkla zihinsel yetersizlik, tembellik veya ilgisizlik ile karıştırıldığını kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, "Oysa güncel bilimsel veriler bu yaklaşımları desteklememektedir. Disleksisi olan bireylerin bilişsel profilleri heterojendir; sözel ifade, üretkenlik, görsel düşünme ve problem çözme gibi farklı alanlarda güçlü yönlere sahip olabilirler" dedi.

Harfleri ters yazmanın tek başına ayırt edici bir belirti olmadığına dikkat çeken Öz, okuma-yazma sürecinin ilk yıllarında bu durumun sık görülebileceğini, asıl önemli olanın bu durumun beklenen süreden sonra da devam edip etmediği ve okuma akıcılığını etkileyip etkilemediği olduğunu belirtti. Türkçe'de güçlüğün genellikle ters yazmaktan ziyade okuma hızı ve akıcılığında ortaya çıktığını ifade eden Öz, şu uyarılarda bulundu: "Bir yandan disleksinin tek bir belirtiye, örneğin harf ters yazmaya indirgenmesi ya da güçlüğün ‘tembellik’ veya ‘isteksizlik’ olarak yorumlanması, gerçek bir öğrenme güçlüğünün fark edilmesini geciktirebilir. Bunun yanı sıra çocuğa yönelik ‘çabasız’ ya da ‘yetersiz’ gibi yargılar, akademik güçlüklere ek olarak olumsuz benlik algısının gelişmesine, özgüven kaybına ve okul yaşantısının olumsuz etkilenmesine yol açabilir. Bu nedenle yanlış inanışların düzeltilmesi, çocuğun doğru zamanda fark edilmesi ve doğru biçimde desteklenmesi açısından önemlidir."

İlgili haber: Genç Emre'nin Organları İki Hastaya Yeni Bir Hayat Verdi

Erken dönem belirtilerine ilişkin bilgi veren Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, okul öncesi dönemde kesin tanı koymak zor olsa da bazı risk göstergelerinin fark edilebileceğini söyledi. Bu göstergeler arasında konuşmanın gecikmesi, kelime bulma zorlukları, sesleri ayırt etmede güçlük, harf ve renk adlarını öğrenmede zorlanma, sıralı bilgileri akılda tutamama ve ailede benzer bir öykünün bulunması yer alıyor. İlkokul birinci ve ikinci sınıflarda ise harf-ses ilişkisini kurmada zorlanma ve yaşıtları akıcı okumaya geçerken heceleyerek okuma gibi belirtilerin öne çıktığını ekledi.