2026 Nobel Fizik Ödülü Belçikalı Bilim İnsanı Francis Halzen'e Verildi

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Fizik Ödülü'nün, Güney Kutbu'nda uzaydan gelen atom altı parçacıkların tespitindeki öncü çalışmaları nedeniyle Belçikalı fizikçi Francis Halzen'e verildiğini açıkladı. Halzen, IceCube Nötrino Gözlemevi'ne sağladığı katkılar ve evrenin derinliklerinden gelen yüksek enerjili nötrinoların varlığına dair kanıtlar sunan araştırmalarına liderlik etmesi sebebiyle bu ödüle layık görüldü.

Akademinin Genel Sekreteri Ellen Moons, ödül duyurusunda "Bu yılki ödül, uzaydan gelen hayaletimsi habercilerle ilgili" ifadesini kullandı. 1944 Belçika doğumlu olan ve ABD'deki Wisconsin-Madison Üniversitesi'nde profesörlük yapan Halzen'in bilimsel liderliğinin, ışık sensörleriyle donatılmış dev bir buz kütlesi olan IceCube Gözlemevi'nin kurulmasında kritik rol oynadığı belirtildi. Bu tesis sayesinde, uzak evrendeki yüksek enerjili süreçlerden kaynaklanan nadir atom altı parçacıklar olan nötrinolar tespit edilebildi.

İlgili haber: Fransa Yeni Nesil Nükleer Kapasiteli Füzesini Test Etti

Nobel Fizik Komitesi Üyesi Eva Olsson, ödülün detaylarına ilişkin yaptığı açıklamada, "Bu Nobel Ödülü, gezegenimizin Güney Kutbu’nda bulunan dev bir buz küpüyle ilgili. Bu buz küpü, nötrinoların tespit edilmesini sağlıyor. Nötrinolar buzda yakalanıyor, buza girdiklerinde buzla etkileşime giriyor ve ışık ortaya çıkıyor. Bu ışık, nötrinoların buzun içinde izlediği yol boyunca yayılıyor. Bu şekilde, nötrinoların izlediği yolu takip ederek evrenin neresinden geldiklerini de anlayabiliyoruz. IceCube Nötrino Gözlemevi, çok yüksek enerjili nötrinoları tespit ederek nötrino astronomisini yeni bir düzeye taşıdı. Francis Halzen, Güney Kutbu’ndaki buzun evrenden gelen bu nötrino habercilerini görünür kılabileceğini fark etti. İnsanlar, bu nötrino habercilerinin peşindeki arayışta, kendisine katıldı. Bu haberciler evrenden bilgi taşıyor. Uzak galaksilere kapı açıyor ve patlayan yıldızlarda gerçekleşen süreçleri bize anlatıyor. Bu ödül, Francis Halzen ve birlikte çalıştığı herkesin fikrini ve vizyonunu takdir ediyor" dedi.

Nobel Fizik Komitesi Başkanı Mark Pearce ise nötrinoların doğasına değinerek, "Bugün bu salon çok kalabalık görünebilir ama aslında nötrinolar sayıca bizden çok daha fazla. Elimi kaldırdığımda her saniye bir milyardan fazla nötrino elimden geçiyor. Bu nötrinolar, Güneş’ten geliyor. Bugün konuştuğumuz nötrinoların enerjisi ise bir milyar kat daha yüksek ancak bunlara çok nadir rastlanıyor" şeklinde konuştu. Nötrinoların yüksüz olduklarını ve maddeyle çok az etkileşime girdiklerini belirten Pearce, "Dünya yüzeyinde bu çok nadir nötrinoları tespit edebilecek kadar büyük bir dedektör inşa edersek, geldikleri yeri belirleyebiliriz. Hatta Dünya’nın içinden geçerek gelen nötrinoların kaynağını da belirleyebilir ve gökyüzündeki kaynaklarına ulaşabiliriz. Francis Halzen ve çalışma arkadaşlarının Güney Kutbu’ndaki IceCube deneyiyle yaptığı şey de budur" diyerek, Halzen'in 14 ülkeden 450'den fazla kişinin katıldığı uluslararası bir projeye öncülük ettiğini ekledi.

Ödül haberini telefonla öğrenen Francis Halzen, "Büyük bir sürpriz oldu. Açıkçası bunu beklemiyordum. Ancak bu ödülün haberini almak benim için büyük bir mutluluk" açıklamasında bulundu.

Bu yılki Nobel sezonunun ikinci ödülü olan Fizik Ödülü'nden önce, Tıp Ödülü'nün ABD'li Karl Deisseroth ile Alman bilim insanları Peter Hegemann ve Georg Nagel'e verildiği açıklanmıştı. Geçtiğimiz yıl ise Nobel Fizik Ödülü; John Clarke, Michel H. Devoret ve John M. Martinis'e verilmişti. Nobel takvimine göre yarın Kimya, Perşembe günü Edebiyat ve Cuma günü ise Barış Ödülü sahipleri ilan edilecek.

İlgili haber: Belçika'da Öğrenci Eylemleri Şiddete Dönüştü: Savcılık Soruşturma Başlattı

Alfred Nobel'in vasiyeti üzerine kurulan Nobel Vakfı, 9 Haziran 1900'den bu yana fizik, kimya, edebiyat, barış ve tıp alanlarında insanlığa en büyük faydayı sağlayanlara ödüller takdim etmektedir. Ayrıca 1968 yılında İsveç Merkez Bankası'nın bağışıyla eklenen Ekonomi Ödülü de bu sürece dahil edilmiştir.