Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'nda Gizemli İnsan Silüeti: Gizli Bir Aşkın İzi mi?

UNESCO tarafından 1985 yılında Türkiye'den ilk kez Dünya Kültür Mirası listesine alınan ve 'Anadolu'nun El Hamra'sı' olarak anılan Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, yeni bir gizemle gündeme geldi. Anadolu Selçuklu Devleti'ne bağlı Mengücek Beyliği döneminde, cami kısmı Süleyman Şah'ın oğlu Ahmet Şah, şifahane kısmı ise Melike Turan Melek tarafından inşa ettirilen yapı, 1228 yılında başlanıp 1243 yılında tamamlandı. Baş mimarlığını Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah'ın üstlendiği eserde, mimarın bu yapıdan önce başka bir eserinin olmaması ve sonrasında izine rastlanmaması tarihsel bir gizem olarak kalmaya devam ediyor. Ayrıca Melike Turan Melek'in eser tamamlanmadan vefat ettiği bilinmektedir.

Sivaslı gazeteci Sirer Doğan, 41 yıl önce cami kapılarına düşen güneş ışıklarının oluşturduğu namaz kılan insan figürlerini dünyaya duyurmuştu. Doğan, bu kez şifahane kısmının tavanındaki işlemelerde, belirli bir noktadan bakıldığında ortaya çıkan bir insan silüeti tespit etti. Çekik gözlü, belirgin elmacık kemikli ve sarkık bıyıklı bir erkeği andıran bu figürün Ahmet Şah'a ait olabileceğini iddia eden Doğan, konunun bilim insanları tarafından araştırılması gerektiğini savundu.

İlgili haber: Marmaris'te Yeni Yıl Coşkusu 17 Aralık'ta Başlıyor

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Mimarlık, Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, yapının döneminin en önemli merkezlerinden biri olduğunu vurgulayarak şunları söyledi: "Kıymetli gazeteci, şehrimizin entelektüeli Sirer beyin açıklamalarını ben de gördüm. Önce mekanı tanımlamak gerekiyor. Banisi Turan Melek, bu bölüm hastaların tedavi edildiği ana bölüm olan şifahane kısmı. Bu yapının hem dış kısmında hem de içerisinde semboller var. Buranın şifahane olduğunu gösteren bazı bulgular var. Bu şifahanedeki ses akustiğin fiziksel ve matematiksel olarak düşünüldüğünde bilimsel tabanı olduğuna yönelik bilimsel çalışmalar da var. Bu yapıyla ilgili somut göstergeler var bir de soyut göstergeler var. Hem banisi, hem ustası, hem yapılma biçimi, armağan edilme biçimi, dönemin şartları göz önüne alındığında önemli hekimlerin hasta tedavi ettiği önemli bir merkez".

Söz konusu silüetin Turan Melek ile Ahmet Şah arasındaki gizli bir aşkın metafizik bir yansıması olabileceğini belirten Prof. Dr. Tuztaşı, "Belgelerden öğrendiğimiz kadarıyla burası Turan Melek’in düşünce sistemi ile dönemin hekimi Abdullah Bağdadi ile buraya kafa yordukları, camisi ile o dönem Anadolu’da benzeri bulunmayan önemli bir merkez. Yapıya baktığımızda, günümüzde dahi kullanılmakta olan çeşitli tıbbi motifler görüyoruz. Baktığımızda burada bir insan figürü görüyoruz. Bu motifin ortaya çıkması şöyle bir soruyu sordurabilir. ‘Burada bir insan figürü var, soyut olarak bir anlam yüklenmiş. Banisinin Turan Melik olduğunu dikkate aldığımızda neden Turan Melek’in değil de Sirer beyin dediği gibi Ahmet Şan’ın figürü var? Burada da ortaya şu çıkıyor, Turan Melek ve Ahmet Şan’ın evli olup olmadıkları ile ilgili, akraba oldukları ile ilgili çok çeşitli tartışmalar var. Kimi araştırmacılar evli olmadıklarını ileri sürüyor. Bu yapı metafizik anlamlar yüklenin motiflerin işlendiği bir yapı olduğuna göre yapının mimarı nasıl imzasını çok küçük bir yere sakladı ise Ahmet Şan’ın isminin kitabede bile isminin olmamasına rağmen Turan Melek’in katkının anlamını göstermesi için böyle bir baş merkeze Ahmet Şan’ın figürünü işletmiş midir? Gerçekten böyle bir iktidarın resmi bir aşk metafiziğinin farklı bir boyut olarak burada böyle bir görselin çıkması için bir şifreleme yapılmış mıdır? Yapılmışsa da şaşırmam" şeklinde değerlendirmelerde bulundu.

İlgili haber: Sakarya Büyükşehir Akademileri'ne Yoğun İlgi: İlk Haftada 500 Katılımcı

Figürün bilimsel olarak sorgulanması gerektiğini ekleyen Tuztaşı, "Yapıda genelde hem Turan Melek hem de Ahmet Şah’ın bu yapıda kendilerinin emekleriyle ilgili, katkılarıyla ilgili, söylemeye çalıştıkları sözlerle ilgili, şu ana kadar açık, çeşitli taş işaretlerini görüyoruz. Bu biraz daha gizemli. Bu resmin kesinlikle Ahmet Şah olduğunu söyleyemem. Figürde baş kısmını görüyorsunuz. Kıyafet ölçeği biraz farklı. Söylediğim gibi bunların bilimsel olarak biraz sorgulanması lazım. Bu yapı çeşitli gizemler içerdiği için semboller üzerinden okuyoruz. Yaptıranların üzerindeki o yapıya yükledikleri bazı anlamları çeşitli şifreleme yöntemlerinin olduğuna inanıyoruz. Hem plan şemalarında hem dekorasyonlarda. Şaşırtıcı mı değil. Ancak dediğim gibi bilimsel tabanına inerek değerlendirmek lazım diye düşünüyorum" dedi.