2026 Nobel Kimya Ödülü Henri Kagan ve Kenso Soai'ye Verildi

2026 Nobel Kimya Ödülü, asimetrik organik sentez alanında otokatilizin doğrusal olmayan etkileri üzerine yaptıkları çalışmalarla Paris-Sud Üniversitesi'nden Fransız kimyager Henri Kagan ve Tokyo Bilim Üniversitesi'nden Japon kimyager Kenso Soai'ye verildi. Ödül sahipleri, İsveç'in başkenti Stockholm'de İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nde düzenlenen basın toplantısıyla kamuoyuna açıklandı. İki bilim insanı, kimyasal tepkimelerin bir molekülün birbirinin ayna görüntüsü olan iki formundan birini nasıl seçebildiğini ortaya koyan keşifleri nedeniyle bu ödüle layık görüldü.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Ellen Moons, basın toplantısında yaptığı açıklamada, "Bu yılki ödül, kimyanın bir molekülün ayna görüntülerinden birini seçmesini sağlamakla ilgili. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Kimya Ödülü’nü, asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkileri ve otokatalizi keşfetmeleri nedeniyle Henri Kagan ve Kenso Soai’ye vermeye karar verdi" ifadelerini kullandı.

İlgili haber: Fransa'da Öğrenci Protestoları Şiddetleniyor: Binlerce Yaralı ve Gözaltı

Nobel Kimya Ödülü Komitesi Başkanı Heiner Linke ise ödülün önemini şu sözlerle açıkladı: "Bu yılki ödül, kimyanın temel ilkeleriyle ilgili. Birçok molekül, iki farklı biçimde bulunur. Ellerim gibi, birbirlerinin ayna görüntüsü gibidirler. Birbirlerine benzerler ama aynı değildirler. Ellerimi üst üste koyduğumda, tam olarak örtüştüremem. Bu moleküllere Yunancada ‘el’ anlamına gelen kelimeden türetilen ‘kiral’ (chiral) adı veriliyor. İlaçlarda kullanılan birçok etkin molekül de kiraldir. Molekülün bir biçimi tedavi edici etki gösterirken, diğer biçimi etkisiz olabilir ve bazı durumlarda zararlı bile olabilir. Kiralitenin kimyadaki bu önemi, önemli bir soruyu gündeme getiriyor. Bu nasıl ortaya çıkabiliyor? Kimya, iki ayna görüntüsünden birini nasıl seçiyor".

Linke, sözlerine şöyle devam etti: "Bu yılın ödülünün sahipleri, başka kiral moleküller kullanmadan yalnızca bir ayna görüntüsünü oluşturan bir kimyasal tepkimenin geliştirilmesini sağladı. Bu, milyarlarca yıl önce yaşamın kiralitesini ortaya çıkaran süreçlerden bu yana ilk kez gerçekleşti. Henri Kagan ve Kenso Soai, yüz seneyi aşkın zamandır çözülemeyen bir kimya bilmecesine yanıt getirdi. Homokiralite kendiliğinden nasıl ortaya çıkabilir? Geliştirdikleri kimyasal tepkimeler olağanüstü".

Akademi tarafından yapılan açıklamada, bu keşiflerin ilaç üretimi için tepkime tasarlayan kimyagerler adına belirleyici olduğu vurgulandı. Bilim insanının deneyinden ismini alan "Soai tepkimesi", bu alandaki önemli bir gelişme olarak kaydedildi.

Ödülü paylaşacak olan Japon kimyager Kenso Soai, basın toplantısına telefonla bağlanarak, "Bu, hayatımın en heyecan verici günü. Bu ödülü Profesör Henri Kagan ile paylaşmaktan büyük mutluluk duyuyorum" dedi ve haberi aldığında alışverişte olduğunu belirtti.

1930 Fransa doğumlu Henri Kagan, Paris-Sud Üniversitesi'nde; 1950 Japonya doğumlu Kenso Soai ise Tokyo Bilim Üniversitesi'nde akademik çalışmalarını yürütmektedir. İki bilim insanı, toplam 12 milyon İsveç kronu (yaklaşık 1 milyon euro) tutarındaki ödül miktarını eşit olarak paylaşacaklar.

İlgili haber: Çin'de Nehir Üzerinde Dev Hortum Oluştu

Bu yılki Nobel sezonunun üçüncü ödülü olan Kimya Ödülü'nün ardından, Nobel Fizik Ödülü'nün Güney Kutbu'ndaki atom altı parçacık tespit çalışmaları nedeniyle Belçikalı Francis Halzen'e verildiği hatırlatıldı. 1901 yılından beri Alfred Nobel'in vasiyetiyle verilen bilim, edebiyat ve barış ödüllerine ek olarak, 1968'den itibaren Nobel Ekonomi Ödülü de sahiplerini bulmaya devam etmektedir.